Er is geen discussie over het feit dat de psychoactieve vliegenzwam wordt geassocieerd met sjamanisme. In de afgelopen decennia is het steeds duidelijker geworden dat deze paddenstoel over de hele wereld werd of wordt gebruikt. Ondanks alle inspanningen die zijn geleverd om het te bewijzen, is Wessons stelling dat de vliegenzwam de beroemde soma van de Ariërs was nog steeds niet bewezen, evenals de vraag of de vliegenzwam de boom der kennis was. De suggestie dat de vliegenzwam in feite een geheim middel was voor boeddhistische monniken om staten van verlichting te veroorzaken, blijft ook speculatie. Bovendien is het onzeker wanneer de paddenstoel voor het eerst voor sjamanistische doeleinden werd gebruikt. Het was echter mogelijk om te bevestigen dat het een sjamanistische betekenis had in de Germaanse regio's. En het is mogelijk dat de vliegenzwam een ritueel gebruik vond bij de prehistorische Beaker-mensen, die Stonehenge als rituele plaats gebruikten. Hoewel het sjamanistische gebruik van de vliegenzwam in Siberië pas in de achttiende eeuw werd ontdekt, is er gesuggereerd dat het gebruik is geworteld in het stenen tijdperk en dat het in heel Europa werd gebruikt. Toen de Paleo-indianen naar Noord-Amerika migreerden, brachten ze de vliegenzwam cult met hen en zette het in Amerika voort. Vanwege de beschikbaarheid van psilocybine-paddenstoelen (Psilocybe spp.), die gemakkelijker worden getolereerd en intensere visioenen produceren, werd de cultus grotendeels vergeten. Sporen van de vliegenzwamcultus zijn gevonden in Meso-Amerika, en het bestaat nog steeds (tenminste gedeeltelijk) in Noord-Amerika. Het Siberische gebruik van de vliegenzwam vertoont veel overeenkomsten met de Noord-Amerikaanse vliegenzwamcultus van de Ojibwa-indianen. In zijn boek The Sacred Mushroom and the Cross (1970), John Allegro, een voormalige jezuïet die blijkbaar toegang had tot bepaalde oude geschriften die zijn bewaard in het Vaticaan maar niet beschikbaar voor het publiek, voerde de theorie naar voren dat Jezus eigenlijk een vliegenzwam was en dat het zogenaamde oorspronkelijke christendom een geheime vliegenzwam-cultus was. De vliegenzwam was het vlees van Christus dat werd geconsumeerd bij het avondeten - een nachtelijke cultuskring - samen met het bloed van Christus, rode wijn (vgl. Vitis vinifera). Als Allegro gelijk heeft, dan zou het oorspronkelijke christendom een directe voortzetting zijn geweest van de cultus van Dionysos, waarbij de aanhangers blijkbaar een wijn consumeerden die paddenstoelen bevatte. Robert Graves heeft betoogd dat ambrozijn, dat de centauren gebruikten om Dionysos in de herfst te eren , was in feite vliegenzwam. Hij heeft ook gesuggereerd dat de maenaden niet alleen bier of wijn consumeerden (vgl. Vitis vinifera) waaraan klimop was toegevoegd (vgl. Hedera helix), maar dat ze ook dronken waren van vliegenzwammen. Wohlberg beschouwt de Thracische Dionysos Sabazios als de analogie van de Indiase soma en de Perzische haorna (vgl. Peganum harmala) en heeft de theorie naar voren gebracht dat de Thracische god identiek is aan de vliegenzwam. Carl Ruck heeft gesuggereerd dat het geheime offer van de Hyperboreeërs aan de Delian Apollo een vliegenzwam en was daarmee de laatste herinnering aan de Indo-Germaanse soma. Hij beschouwt het luipaard, het heilige dier van Dionysos, als een symbool voor de vliegenzwam, die ritueel werd geconsumeerd en gebruikt voor entheogene doeleinden, omdat de vlekken op de vacht van het luipaard lijken op die op een gedroogde vliegenzwam. In het algemeen beschouwt Ruck de vliegenzwam als het oorspronkelijke entheogeen van de Griekse cultuur, die in de loop van de tijd werd vervangen door een verscheidenheid aan (placebo)middelen (olijven, Viola odorata L., Consolida ajacis L. Schur. [syn. Delphinium ajacis L; vgl. Delphinium consolida], Apium graveolens L., Aconitum napellus, Crocus sativus, Conium maculatum) en uiteindelijk vergeten. De den (Pinuspinea L.) en spar (Pinus pinaster L., Pinus nigm Arnold, Pinus spp.) waren heilig voor Dionysos omdat het de bomen zijn waarmee de vliegenzwam in een symbiotische relatie leeft. Het Gulden Vlies en de gouden appels van de Hesperiden zijn ook geïnterpreteerd als vliegenzwammen. Overblijfselen van deze oude of archaïsche vliegenzwamcultus zijn mogelijk bewaard gebleven bij de Basken en in Catalonië. Het is mogelijk dat de vliegenzwam in Egypte bekend stond onder de naam ravenbrood. Omdat sommige legendes zeggen dat Sint-Antonius (vgl. Claviceps purpurea) zich in de wildernis voedde met brood dat hem door raven of soortgelijke vogels was gebracht, is er gesuggereerd dat vliegenzwammen de visioenen produceerden die Sint-Antonius verleidden. Er is ook voorgesteld dat de vliegenzwam het "elixer" was van de alchemisten van de late oudheid en latere perioden; het is zelfs geïnterpreteerd als de Graal. Plinius was blijkbaar op de hoogte van de vliegenzwam. Maar zoals zovelen na hem, dacht hij ten onrechte dat het een dodelijk gif was: bij bepaalde paddenstoelen is de toxiciteit gemakkelijk te zien in de lichtrode kleur; het walgelijke uiterlijk, de blauwachtige kleur van de binnenkant, de gegroefde lamellen en de bleke rand eromheen. Deze functies zijn bij sommige niet te vinden; droog en vergelijkbaar met de truffel [vgl. Lycoperdon], deze dragen min of meer witachtige druppels van hun huid op de dop. De naam schimmel muscarius verscheen in 1256 in het werk De Vegetabilibus, geschreven door de monnik Albertus Magnus. Een van de oudste bronnen die de vliegenzwam bij naam noemt, is het Krauterbuch [kruiden] van de arts Johannes Hartlieb, gepubliceerd in 1440: Er is ook het soort schimmel dat onzuiver is, breed en dik en rood met witte vlekken aan de bovenkant , wanneer gemengd met melk, zal het de vliegen doden die in de buurt zijn, daarom staat het bekend als de vliegenzwammen, muscinery in het Latijn, (folio 16) Na Hartlieb werd de vliegenzwam slechts sporadisch genoemd of beschreven in latere kruiden, waaronder die van Gerard (1633) en Lonicerus (1679). Degenen die wel opmerkingen maakten over de vliegenzwam merkten het gebruik op als vliegengif, maar maakten geen melding van de psychoactieve effecten ervan! Deze psychoactieve effecten werden voor het eerst beschreven in de moderne tijd door reizigers naar Siberië. Rond 1880, tijdens een periode van wijdverbreide wijntekorten, suggereerde een Italiaanse arts dat de bevolking overgaat tot vliegenzwam als een dronkenlap. In sommige gebieden worden vliegenzwammen gegeten als voedsel. In de regio rond Hamburg, die zeer rijk is aan vliegenzwammen, werden paddenstoelen waarvan de rode schil was verwijderd tot soepen gemaakt. In sommige Alpenvalleien worden verse vliegenzwammen nog steeds in plakjes gesneden en met azijn, olie, zout en peper tot aperitief gemaakt (vgl. Piper spp.). In Rusland worden verse vliegenzwammen aan wodka toegevoegd (vgl. alcohol) om de effecten te verbeteren.